Etyka wolności

5/5 - (5 votes)

Atrybut wolności woli, jako konstytutywny element osobowej natury człowieka, ma wymiar aksjologiczno-moralny1.

Podejmowane przez człowieka wybory w przeważającej mierze nie są aksjologicznie neutralne, ponieważ są opowiedzeniem się za dobrem lub złem. Człowiek, wbrew twierdzeniu Nietzschego, nie znajduje się „poza dobrem i złem”. Dotyczy to zwłaszcza jego fundamentalnych opcji światopoglądowych, ideowych, moralnych i społecznych. Człowiek jest odpowiedzialny za swe postępowanie, dlatego wolność ontologiczna dla każdego człowieka jest szansą, wyzwaniem i zobowiązaniem. Wolna wola jest swoistym rezerwuarem energii psychiczno-duchowej, której wykorzystanie zależy od wewnętrznej dojrzałości człowieka. [Wolna wola jest ontycznym datum ludzkiej natury. Sposób jej aktuali­zacji zależy od człowieka, tj. od jego aksjologicznego ukierunkowania. Już św. Augustyn zauważył, że autodeterminacja może prowadzić do wewnętrznej wolności, lecz nie zawsze tak się dzieje. Tylko „dobra wola” jest autentycznie wolna2.

Tak więc należy mówić o etyce ludzkiej wolności.

W myśli chrześcijańskiej odróżnia się dwa podstawowe typy wolności: , ontologiczną i psychologiczno-moralną. Wolność woli (liberum arbitrium) jest człowiekowi „dana”, wolność wewnętrzna (libertas) jest mu „zadana”. Pierwsza z nich sprowadza się do autodeterminacji, tj. braku przymusu i realnej możliwości dokonania wyboru. Druga jest efektem moralnych wysiłków człowieka, tj. przezwycię­żania presji moralnego zła i zdolności do realizacji dobra. Wolność wewnętrzna to moralno-osobowa wolność człowieka3.

Idea wolności wewnętrznej była obecna już w refleksji filozoficznej stoików, w my­śli zaś chrześcijańskiej stała się trwałym elementem.

Stoicka koncepcja wolności łączy panteizującą ontologię z wrażli­wością etyczną. Marek Aureliusz i Epiktet, czołowi przedstawiciele stoickiej myśli filozoficznej, odróżniali wolność zewnętrzną i wolność wewnętrzną. Dlatego twierdzili, że niewolnik może być wewnętrznie bardziej wolny od swego właściciela. Wolna wola nie jest zdolna do przełamania faktu przemijalności człowieka, ale uzdalnia go do samoopanowania i kierowania własnym życiem. Wolności nie należy jednak utożsamiać z dowolnością i samowolą. Wolność wewnętrzna to wolność moralna od wad4.

Człowiek auten­tycznie wolny nie jest niewolnikiem wartości materialnych czy zmy­słowości, nie lęka się nikogo ani niczego, z godnością i pokojem przyjmuje swój los i perspektywę śmierci. Stoicka koncepcja wolności jest niewątpliwie szlachetna, ale pozbawiona racjonalnych przesłanek ontologicznych. Naturalistyczno-panteistyczny kontekst doktrynalny pozwala np. na aprobatę samobójstwa,a pośrednio nie zachęca bynaj­mniej do ascezy niezbędnej dla nabycia wolności wewnętrznej.

w świecie współczesnym Soboru Watykańskiego Drugiego. Stwierdza ona: „Taką zaś wolność zdobywa człowiek, gdy uwalniając się od wszelkiej niewoli namiętności, dąży do swego celu drogą wolnego wyboru dobra oraz zapewnia sobie skutecznie i pilnie odpowiednie pomoce”. Wspomniany dokument soborowy wyraźnie rozgranicza wolność ontologiczną i wolność moralną człowieka. Powyższa dystynkcja jest powszechnie akceptowana w myśli chrześci­jańskiej, nawiązał do niej również Jan Paweł II. W swej pracy Osoba i czyn, pisanej w okresie profesury w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, wolność ontologiczną charakteryzował jako samoopanowanie i samostanowienie człowieka16.

Problematykę wolności moralnej szeroko omawia w encyklice Veritatis splendor, gdzie także nawiązał do słów Chrystusa „Poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli”. Papież wyakcentował aksjologiczny wymiar wolności, zwłaszcza zaś jej związek z obiektywną prawdą17.

Wolność, oparta na prawdzie i dobru moralnym, jest wolnością wewnętrzną człowieka.

Powszechne niemal przekonanie o potrzebie wypracowania wolno­ści wewnętrznej przez każdego człowieka jest pośrednim, ale jedno­znacznym potwierdzeniem ścisłych więzi pomiędzy kategorią wolności a etyką. Aktywność człowieka, dysponującego wolną wolą, ma wy­miar etyczny. Przemawia za tym szereg racji. Pierwszą i podstawową jest fakt, że człowiek jest ontologicznie uzdolniony do samokierowania własną osobą i swymi świadomymi działaniami. Autodeterminizm nie jest aksjologicznie neutralny. Człowiek jest częściowo zdetermino­wany przez wiele zewnętrznych i wewnętrznych czynników: strukturę somatyczno-biologiczną i psychiczną, tradycję rodzinną i narodową, środowisko społeczne, szkołę, więzi towarzyskie itd. Mimo to jest zdolny do kształtowania własnej osobowości (mikrokosmosu własnego „ja”), ukierunkowania życia na określone wartości, wyboru interesują­cych go celów, korzystania z odpowiednich środków, nawiązywania relacji społecznych18.

Wolność człowieka jest rzeczywista, choć ograniczona. Autodeterminizm nie jest ani determinizmem, ani indeterminizmem. Wolna wola pozwala człowiekowi na samo-posiadanie, samo-opanowanie i samo-kierowanie. Jeżeli faktycznie wymienione możliwości są zaktualizowane, to człowiek nabywa wewnętrzną dojrzałość moralną. Autodeterminizm ontologiczny łączy się wówczas z autonomią wewnętrzną, dzięki której człowiek wyzwala się z fascy­nacji fałszu i zła. Wolność wewnętrzna to moralna prawość, władanie sobą. Korzystanie z wolności ontologicznej nie jest zatem obojętne aksjologicznie. Autodeterminizm to najczęściej wybór dobra lub zła19.

Dobro moralne, podobnie jak zło, jest konsekwencją auto-determinacji, czyli wolności człowieka. Dlatego wolność jest związana nierozerwalnie z odpowiedzialnością. Błędem ideologicznego libera­lizmu jest eksponowanie i maksymalizowanie wolności indywidualnej połączone z marginalizacją idei odpowiedzialności. Prowadzi to do fałszowania pojęcia wolności, gdyż prawdziwy jej sens i rola wyjaś­niają się jedynie w kontekście osobowego bytu człowieka. Skoro jest on istotą świadomą i wolną, to tym samym jest odpowiedzialny za swe działania.

[1] Acton D., Historia wolności, Kraków 1995.

[2] Antynomie wolności. Z dziejów filozofii wolności, Warszawa 1966.

[3] Aron R., Esej o wolnościach, Warszawa 1997.

[4] Bałdr, Kraków 1988. Bergson H., O bezpośrednich danych świadomości, tłum. K. Bonrowska, Warszawa 1913.

[16] Hocking W. E., Freedom of the Press, Chicago 1947.

[17] Hook S. (ed.), Determinism and Freedom in the Age of Modern Science, New York 1958.

[18] Ingarden R., Książeczka o człowieku, Kraków 1987.

[19] Jabłoński A., Filozoficzna interpretacja życia społecznego, w ujęciu Petera Wincha, Lublin 1998.

Zagrożenia i szanse przystąpienia Polski do Unii Europejskiej w aspekcie prawnym

5/5 - (2 votes)

Polska przystępuje do negocjacji z przekonaniem, że członkostwo w Unii Europejskiej jest najkorzystniejszym wyborem z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa, stabilności demokratycznego porządku, utrwalania podstaw szybkiego i zrównoważonego rozwoju gospodarczego i budowania nowoczesnego społeczeństwa obywatelskiego. Wyboru tego dokonujemy jako państwo w pełni suwerenne, opierając się na jednomyślności sił politycznych i szerokiej akceptacji społeczeństwa polskiego i będąc przekonani, że przyjęcie Polski do Unii leży w ogólnym interesie europejskim.

Zaproszenie Polski do negocjacji członkowskich było wynikiem konsekwentnych działań kolejnych rządów i wysiłków całego społeczeństwa polskiego. W ciągu 11 lat Polska przeobraziła się z kraju rządzonego w sposób niedemokratyczny i znajdującego się w głębokim kryzysie ekonomicznym w państwo oparte na rządach prawa, którego wzrost gospodarczy należy do najwyższych w Europie. Członkostwo w Unii Europejskiej będzie sprzyjać umacnianiu reform realizowanych od przełomu 1989 roku. Perspektywa bliskiej integracji z Unią Europejską przyspieszy zakończenie procesu transformacji. Sprawi to, że Polska wejdzie w XXI wiek jako państwo nowoczesne zdolne konkurować na światowych rynkach. Członkostwo w Unii oznaczać będzie świadome podjęcie przez Polskę współodpowiedzialności za kształtowanie polityki europejskiej  i światowej w większym wymiarze i w skuteczniejszy niż dotąd sposób. Dzięki temu Polska będzie mogła skuteczniej wpływać na stabilizację w regionie i promować zasady dobrego sąsiedztwa i współpracy w Europie i na świecie.

Z uwagą obserwujemy rosnące w praktyce Unii Europejskiej znaczenie zasady subsydiarności. Gwarantuje ona poszanowanie suwerenności narodowej, zapewnia realizację kompetencji władz regionalnych i lokalnych oraz stwarza możliwości aktywnego udziału społeczności lokalnych w życiu społeczno-gospodarczym państw Unii. Łączy się ona w naszym rozumieniu z dążeniem do większej przejrzystości i demokratyzacji Unii Europejskiej, które powinny być czynnikami zachęcającymi obywali do aktywnego udziału w integracji europejskiej. Integracja europejska otwiera szansę dla lepszego poznania się naszych narodów i przezwyciężenia poprzez postawę dialogu dziedzictwa sztucznych podziałów politycznych. Polska będzie aktywnie uczestniczyć we wszystkich inicjatywach służących temu celowi. Nasz kraj podziela w pełni cele i zasady integracji europejskiej, które pół wieku temu zostały sformułowane w traktatach europejskich. Najważniejszymi krokami na tej drodze był Jednolity Akt Europejski, Traktat z Maastricht i Traktat z Amsterdamu.

Jednym z zadań Unii Europejskiej jest zapewnienie państwom członkowskim pomocy finansowej w razie kryzysów lub problemów takich jak np.: powodzie, susze, załamanie się rynku itp. Udostępnia nowe technologie wytwórcze, wydobywcze jak i produkcyjne. Dzięki związkowi z Unią Europejską nowe państwo członkowskie ma szansę na szybszy i lepszy rozwój.

Unia Europejska nie tylko daje ale też wymaga. Dlatego też aby nowe państwo mogło wstąpić w jej szeregi, musi ono spełnić pewne określone warunki. Warunkami tymi są np. reformy wewnętrzne jakie musi przeprowadzić państwo kandydujące. Jest to powodem obaw społeczeństwa, które boi się szybkich zmian, które nie dla wszystkich są korzystne.

Praca ta ma na celu ukazanie stron pozytywnych jak i negatywnych przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, czyli zagrożeń i szans dla społeczeństwa polskiego. Społeczeństwo polskie, jak i każde inne dzieli się na różne sektory. W sektorach tych są zwolennicy jak i przeciwnicy tego związku. Pierwszym z nich jest rolnictwo, które jest jednym z dochodów dla budżetu państwa, a także przynosi korzyści dla społeczeństwa. Spory wynikają z kosztów inwestycyjnych jakie będą musieli ponieść sami mieszkańcy wsi. Koszty te jednak przyczyniają się do stworzenia nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich. Przeprowadzenie reformy rolnictwa jest jednym z warunków przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, lecz nie tylko ta dziedzina wymaga przeprowadzenia reformy. Dochodzi do tego uzdrowienie polskiego przemysłu oraz zmiany strukturalne pod względem makroekonomicznym.

Zła struktura przemysłu Polski, jaka pozostała po okresie socjalizmu, może doprowadzić do niedostatecznych wyborów fazy drugiej, zwłaszcza o wysokich jak i najwyższych wskaźnikach przetworzeniowych konkurencyjnych na rynkach światowych. Przemysł polski ratuje tańsza, ale w miarę dobrze wykształcona siła robocza, tańsze surowce oraz energia wciąż jednak dotowana przez państwo.

Negatywnym skutkiem wejścia Polski do Unii Europejskiej jest również konkurencja małych firm z dobrze rozwiniętymi już firmami zachodnimi, jak również wzrost bezrobocia, zadłużenie zewnętrzne, trudności okresu przejściowego przy powolnym rozwoju instytucji rynku i handlu zagranicznego oraz niewystarczający wewnętrzny wzrost ekonomiczny i zalew importowanych produktów żywnościowych a także galopujący przyrost ludności.

Mimo tego Unia Europejska to gwarancje praw człowieka, demokracji, własności prywatnej a także wolnego rynku, czyli swoboda przepływu towarów, kapitału, usług i osób.

Integracja z Unią Europejską jest więc wielką szansą i ogromnym wyzwaniem jakie stoją przed nowym pokoleniem Polaków, dając im niepowtarzalną, historyczną możliwość życia w warunkach stabilizacji społeczno-ekonomicznej, dobrobytu, jaki do tej pory był udziałem społeczeństw zachodnich.

Afirmacja idei wolności społecznej

5/5 - (2 votes)

Afirmacja idei wolności społecznej jest zawarta implicite w krytyce niewolnictwa, jaka jest wyraźna w tekstach biblijnych i nauce wczes­nego Kościoła. Św. Paweł zbiegłego niewolnika odesłał jego właści­cielowi, ale tego ostatniego prosił o życzliwe i braterskie traktowanie. Kościół nie postulował zniesienia niewolnictwa drogą społecznej rewolucji, lecz poprzez moralną perswazję zachęcał do dobrowolnego i pokojowego likwidowania tego barbarzyńskiego zniewolenia ludzi. Apel o poszanowanie wolności społecznej człowieka jest częstym motywem nauczania Ojców Kościoła i pisarzy wczesnego chrześcijań­stwa. Św. Augustyn stwierdzał, że każdy człowiek jest ze swej natury wolny. Uzasadniając swe stanowisko, powołał się na przykład patriarchów, którzy panowali nad stadami, ale nie nad ludźmi10. Kościół średniowieczny bronił prawa do wolności między  innymi   poprzez  apel  o respektowanie  azylu  w świątyni.

Przywilej azylu był znany już w IV wieku, uszanował go między innymi Alaryk zdobywając Rzym w roku 410.

Średniowiecze było okresem dominacji modelu feudalnego, co nie sprzyjało głoszeniu idei wolności jako zasady życia społecznego. Akcentowana wówczas była idea posłuszeństwa władzy kościelnej i państwowej, gdyż wymaga tego dobro wspólne państwa i Kościoła. Nauczanie chrześcijańskie zawsze akcentowało, że posłuszeństwo nie może być absolutne, ustaje bowiem wówczas, kiedy prawo cywilne jest sprzeczne z prawem naturalnym lub prawem Bożym. W okresie średniowiecza znane były wypadki stosowania kar kościelnych wobec tych władców, którzy nadużywali swej władzy wobec poddanych. Kościół zwalniał wówczas tych ostatnich z obowiązku posłuszeń­stwa11.

Już w średniowieczu pojawiły się pierwsze dokumenty, w których ówcześni władcy przyznają określone uprawnienia umożliwiające i zabezpieczające korzystanie z wolności. Chociaż dotyczyło to zwykle elit polityczno-społecznych, tym niemniej świadomość prawa do wolności powoli się upowszechniała12. W r. 858 Karol Łysy zobo­wiązał się, że będzie szanował prawa swoich poddanych. Podobna sytuacja zaistniała w Anglii, gdzie w r. 1215 król Jan bez Ziemi podpisał tzw. Magna Charta, w której potwierdził prawo do wolności — możliwe do zawieszenia jedynie poprzez legalny wyrok sądowy. Władysław Jagiełło, król polski, w dekrecie Neminem captivabimus nisi iure victum zapewnił konie­czność sądowego nakazu dla uwięzienia domniemanego przestępcy. Dopiero dwa wieki później angielski parlament wydał dekret Habeas corpus, w którym zabronił uwięzienia człowieka bez udowodnienia jego winy. Wszystkie tego rodzaju akty prawne implikowały prawo człowieka do wolności w życiu społeczno-państwowym.

Idea wolności indywidualnej i społecznej zyskała nowy wymiar po odkryciu Ameryki, w wyniku którego dotychczasowi mieszkańcy tego kontynentu — Indianie — zostali zmuszeni do niewolniczej pracy. Ich yzysk i zniewolenie potępili obrońcy Indian, byli to przede wszy­stkim: Franciszek de Vitoria, autor traktatu De Indis, oraz biskup Bartolomeusz de las Casas.

Prawo nie nadąża

5/5 - (2 votes)

O ile wypełnianie kryteriów politycznych i ekonomicznych nie budzi zastrzeżeń, o tyle w zakresie dostosowania polskiego systemu prawnego do wymogów unijnego mamy w dalszym ciągu duże zaległości.

Kryteria członkostwa w Unii Europejskiej sformułowane zostały podczas szczytu kopenhaskiego w 1993 roku. Obejmują one między innymi kwestie polityczne (stabilność funkcjonowania instytucji państwowych, obowiązywanie zasad państwa prawa, ochrona praw człowieka oraz poszanowanie praw mniejszości narodowych), ekonomiczne (funkcjonowanie gospodarki rynkowej) oraz prawne (możliwość wywiązania się ze zobowiązań wynikających z członkostwa w Unii Europejskiej, w tym więc przede wszystkim dostosowanie krajowego systemu prawnego do dorobku prawnego Wspólnot).

Podstawą prawną dla procesu dostosowania polskiego systemu prawnego do prawa Wspólnot jest Art. 68 Układu Europejskiego (umowy stowarzyszeniowej między RP a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi). Zgodnie z jego postanowieniami, istotnym warunkiem wstępnym integracji gospodarczej Polski ze Wspólnotą jest zbliżanie istniejącego i przyszłego ustawodawstwa istniejącego we Wspólnocie. Nasz kraj podejmuje wszelkie starania w celu zapewnienia zgodności jej przyszłego ustawodawstwa z ustawodawstwem Wspólnoty. Art.69 Układu zawiera przykładowe wyliczenie dziedzin prawa, w których prace dostosowawcze w szczególności powinny mieć miejsce. W istocie powinny one objąć całość dorobku prawnego Wspólnot. Składają się nań przede wszystkim prawo pierwotne oraz wtórne Wspólnot, porozumienia przyjmowane w ramach II i III filaru Unii Europejskiej, zasady prawa wspólnotowego oraz dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.

Należy podkreślić, iż przedmiotowy proces ma charakter bardzo złożony, obejmuje bowiem nie tylko przyjmowanie nowych (oraz nowelizację już obowiązujących) aktów prawnych zgodnych z prawem europejskim, lecz również bardzo istotny etap wdrożenia ich postanowień w życie. To zaś zazwyczaj pociąga za sobą konieczność zmian instytucjonalnych w strukturze państwa.

Zgodnie z przyjętymi w 1997 roku zasadami, Komisja Europejska corocznie publikuje raporty o postępach w wypełnianiu przez poszczególne państwa kandydujące kryteriów członkostwa. Bez wątpienia przedmiotowe dokumenty posiadają istotna wagę polityczną, są ponadto kompleksowym źródłem wiedzy (dla obu stron – Komisji, jak i samych państw kandydujących) o przemianach zachodzących w krajach naszego regionu.

Pomoc w rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych – prawo

5/5 - (2 votes)

To kolejna konstytucyjna zasada prawa pracy, którą można zrekonstruować pośrednio z art. 69 KRP, który stanowi, że osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Podstawowym aktem prawnym rozwijającym tę zasadę jest ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych . Kierując się zasadą równości szans osób niepełnosprawnych w społeczeństwie ustanawia szereg instrumentów prawnych mających na celu ich zawodową i społeczną rehabilitację.

Ustawa motywuje pracodawców do zatrudniania osób niepełnosprawnych poprzez m.in. ulgi w podatku dochodowym, przy czym zakłada progresję ulgi w zależności od procentu zatrudnionych. Pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników jest obowiązany dokonywać miesięcznych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) przy czym może zostać z tego obowiązku zwolniony o ile niepełnosprawni stanowią minimum 6 % ogółu pracowników.

Ustawa przewiduje również szczególny podmiot gospodarczy nazwany zakładem pracy chronionej (art. 28), który ma na celu nie tyle generowania zysku, co stwarzanie warunków do zawodowej aktywności osób niepełnosprawnych jako jednego z filarów ich społecznej readaptacji. Zakład pracy chronionej podlega szczególnej ochronie państwa co przejawia się w zwolnieniu z większości podatków, niepodatkowych należności budżetowych oraz z wpłat na Fundusz Pracy, sposobie naliczania składki na ubezpieczenie społeczne czy dostępie do preferencyjnych kredytów.

W ramach zakładu pracy chronionej można wyodrębnić tzw. warsztaty terapii zajęciowej celem prowadzenia rehabilitacji zawodowej dla osób niepełnosprawnych z upośledzeniem uniemożliwiającym podjęcie pracy zarobkowej. Koszty związane z utworzeniem i funkcjonowaniem warsztatów finansowane są ze środków PFRON. Wszystkie przykładowo wskazane wyżej środki służą właśnie realizacji zasady pomocy w rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych.