Rozwój międzynarodowej ochrony praw człowieka

5/5 - (4 votes)
  • prawa człowieka w myśli filozoficznej
  • pierwsze narodowe akty prawne
  • początki prawnomiędzynarodowej ochrony praw człowieka
  1. Kuźniar, Prawa człowieka, prawo, instytucje, stosunki międzynarodowe, Warszawa 2002, s. 19-58, 280-297.
  2. Shelton, Historical Development of Interenational Protection of Human Rights, (w:) Documentary File, Vol. 1, 34st Study Session, 30 June-25 July 2003, Strasbourg 2003, s. 55-66.
  3. Kołakowski, Po co nam prawa człowieka, „Gazeta Wyborcza”, 25 października 2003.

Prawa człowieka w systemie ONZ

–     Prawa człowieka w Karcie Narodów Zjednoczonych

  • Kompetencje głównych organów ONZ w zakresie praw człowieka
  • Powszechna Deklaracja Praw Człowieka
  • Prawa człowieka na Światowej Konferencji Praw Człowieka w Wiedniu w 1993 r.
  1. Dokumenty: (w:) R. Kuźniar, Prawa człowieka… op. cit., s. 406-469.
  • Kuźniar, Prawa człowieka… op. cit., s. 58-100.
  • Drzewicki, Prawa człowieka w Karcie NZ i w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, „Sprawy Międzynarodowe”, lipiec-wrzesień 1998, s. 9-24.
  • Wieruszewski, ONZ-owski system ochrony praw człowieka (w:) B. Banaszak i inni, System ochrony praw człowieka, Zakamycze 2003, s. 57-80.
  • Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka
  • Inne traktaty praw człowieka
  • Uniwersalne mechanizmy kontrolne.
  1. R. Kuźniar, Prawa człowieka… op. cit., s. 101- 132.
  1. Wieruszewski, ONZ-owski system ochrony praw człowieka (w:) B. Banaszak i inni, System ochrony… op. cit., s. 81-114.
  2. Wieruszewski, Reforma traktatowego systemu ochrony praw człowieka, „Sprawy Międzynarodowe”, lipiec-wrzesień 2003, s.36-61.
  • Problem interwencji humanitarnej
  • ICTY, ICTRC, ICC
  • Case study: społeczność międzynarodowa wobec naruszeń praw człowieka w b. Jugosławii
  1. R. Kuźniar, Prawa człowieka… op. cit., s. 305-338.
  2. G. Michałowska, Odpowiedzialność jednostki w prawie międzynarodowym, „Stosunki Międzynarodowe”, t. 22, nr 3-4, s. 25-50.
  3. A. Bieńczyk, Międzynarodowe trybunały karne – sprawiedliwość w niesprawiedliwości?, Rocznik Strategiczny 2001/2002, s. 442-445.
  4. R. Wieruszewski, Społeczność międzynarodowa wobec masowych naruszeń praw człowieka w byłej Jugosławii, Sprawy Międzynarodowe, lipiec-wrzesień 1998, s. 89-113.

Europejskie systemy ochrony praw człowieka

  • Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
  • Mechanizm Kontrolny
  • Podstawowe zasady interpretacji EKPCiPW na przykładzie skarg kurdyjskich i innych.
  1. Tekst EKPCiPW, (w:) R. Kuźniar, Prawa człowieka… op. cit., s. 478-496.
  2. R. Kuźniar, Prawa człowieka… op. cit., s. 172-187.

3. I. C. Kamiński, „Sprawy kurdyjskie” przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu.

Przysposobienie jako środek przeciwdziałania skutkom sieroctwa społecznego

5/5 - (3 votes)

przykładowa praca magisterska

Każde dziecko jest wyposażone w zespół cech odziedziczonych po rodzicach. Przesądzają one o jego wyglądzie, temperamencie, zdolnościach. Warunki rozwoju w organizmie matki, długość ciąży, przebieg porodu, opieka postnatalna, postawa rodziców w pierwszym okresie życia mają wpływ na biologiczny rozwój dziecka. Bardzo istotna dla tego rozwoju jest stymulacja ze strony otoczenia, reagowanie na sygnały dziecka, zaspokajanie jego potrzeb[1].

Decydujące znaczenie dla rozwoju ma wzajemność i adekwatność oddziaływań do indywidualnego wzorca reagowania dziecka. Z reguły brakuje ich w warunkach zakładowych. Wzajemne oddziaływanie dziecka i otoczenia wpływa na życie uczuciowe dziecka i rozwój jego samooceny – na tworzenie obrazu własnej osoby. Szczególną rolę odgrywa umiejętność przywiązywania się dziecka do innych osób, która kształtuje się już w niemowlęctwie, podobnie jak i inne podstawy zachowań społecznych.

Dziecko wychowywane w warunkach zakładowych – z reguły jest pozbawione odpowiedniej stymulacji i ciepłego „klimatu emocjonalnego”[2]. Opiekę sprawuje nad nim wiele osób pracujących w systemie zmianowym. Często przeżyło rozstanie z kochaną osobą lub było pozbawione we własnej rodzinie elementarnych warunków bytowych, a nawet mogło być ofiarą nadużyć seksualnych lub różnych form znęcania się. Warunki życia w placówce i osobiste doświadczenia powodują określony, indywidualny stosunek dziecka do dorosłych, także tych, którzy chcą mu okazać pomoc i miłość. „Przejście” z zakładu do rodziny nie zawsze odbywa się harmonijnie z uwagi na doświadczenia dziecka i oczekiwania rodziców adopcyjnych. Obie strony napotykają zróżnicowane problemy zależne od wieku dziecka.

Osoby starające się o przysposobienie dziecka podejmują tę decyzję najczęściej w wieku 30-40 lat i ten przedział wiekowy dominuje wśród polskich rodzin od lat pięćdziesiątych. Zdecydowanie też przeważają małżeństwa – 97,8%, których staż małżeński wynosi ok. 8-10 lat. W rodzinach naturalnych rodzice będący w tym wieku mają już kilkunastoletnie dzieci. Toteż spotyka się niekiedy opinie, że kandydaci na rodziców adopcyjnych są za starzy i z tego powodu mogą mieć problemy w relacjach z dzieckiem i w jego wychowaniu. Opinie te jednak nie znajdują potwierdzenia w badaniach, z których wynika, że starszy wiek rodziców jest charakterystyczny dla większej stabilności adopcji i jej powodzenia. Starsi rodzice są bardziej doświadczeni, dojrzali i lepiej sobie radzą, zwłaszcza z dziećmi problemowymi. Można zatem uznać wiek 30-40 lat, dominujący rodzinach polskich, za w miarę optymalny dla adopcji, ponieważ osoby w tym wieku są jeszcze sprawne fizycznie, a jednocześnie mogły już osiągnąć odpowiednią dojrzałość społeczną.

Inaczej przedstawia się kwestia wykształcenia rodziców, które również koreluje z powodzeniem adopcji. Okazuje się, że niepowodzenia występują częściej w rodzinach o wyższym poziomie wykształcenia. Tymczasem w latach 90-tych odnotowano, że większość społeczeństwa w Polsce legitymuje się średnim lub wyższym wykształceniem. Kandydaci na rodziców adopcyjnych osiągnęli zatem wyższy niż ich rodzice status zawodowy i społeczny, a kobiety mają wyższy poziom wykształcenia niż ich mężowie. Fakt posiadania dość dobrego poziomu wykształcenia oraz standardu życia często powoduje, że rodzice oczekują od adoptowanych dzieci dorównania im w ambicjach oraz osiągnięciach życiowych i nie zawsze uwzględniają możliwości dziecka.

Znacząca większość małżeństw starających się o adopcję jest bezdzietna i zamierza przysposobić tylko jedno dziecko. Tymczasem okazuje się, że większe powodzenie w adopcji osiągają rodziny mające biologiczne lub adoptowane dzieci (wg badań E. Holewińskiej-Łapińskiej, 1998). Niestety w polskich rodzinach adoptowanie dziecka w przypadku posiadania własnych jest rzadkością, a także nieczęste jest adoptowanie drugiego dziecka w rodzinach adopcyjnych. Wśród kandydatów do adopcji przeważają małżeństwa, a osoby samotne stanowią jedynie ok. 2% kandydatów. Nie można oczywiście zakwestionować faktu, iż pełna rodzina stanowi najwłaściwsze środowisko wychowawcze dla dziecka, ale osoby samotne mogą stworzyć dziecku lepsze warunki niż dom dziecka. Nie ma podstaw, by dyskwalifikować przy adopcji osoby samotne. Nie można zatem wykluczyć, że dla powodzenia adopcji mogą mieć większe znaczenie właściwości osobowości rodzica, niż fakt pozostawania w związku małżeńskim.

Zakwalifikowanie rodziców do przysposobienia dziecka powinno być poprzedzone określeniem i oceną ich motywacji. Motywy skłaniające rodziców do adopcji dziecka ustalane są zazwyczaj na podstawie wywiadu lub rozmowy. Najczęstsze motywy to: potrzeba macierzyńska, pragnienie opiekowania się kimś, potrzeba celu i sensu życia, chęć posiadania pełnej rodziny, bezdzietność, chęć wychowywania kogoś, a także chęć związania małżeństwa, przekazania komuś dorobku, zapewnienie sobie opieki na starość. Należy jednak pamiętać, że za potrzebą macierzyństwa czy posiadania pełnej rodziny mogą być ukryte bardzo osobiste, wręcz egocentryczne potrzeby, a dziecko ma służyć ich zaspokojeniu.

Wskaźnikiem motywacji może być całokształt sytuacji małżonków oraz ich oczekiwania wobec dziecka. Z. Ziembiński wyróżnił cztery sytuacje adopcji, charakteryzujące się określonymi motywami: adopcje z bezdzietności (tzw. „głód dziecka”), adopcje okazyjne (sytuacja narzuca możliwość lub konieczność zaopiekowania się dzieckiem, a motywem jest np. litość), adopcje porządkujące (chodzi o przysposobienie pasierbów) i maskujące (służą ukryciu anomalii rodzinnych).

Motywy, jakimi kierują się rodzice przy adopcji dziecka, są ważne chociażby dlatego, że wyznaczają one następnie wymagania stawiane dziecku, postawy wychowawcze rodziców i relacje uczuciowe z dzieckiem [3].

[1] H.R. Schaffer, Początki uspołeczniania dziecka, Warszawa 1981, s. 177.

[2] J. Santorski, Emocjonalne prawa dziecka, [w:] Prawa Dziecka, Deklaracje i rzeczywistość, Warszawa 1993, s. 56.

[3] E. Milewska, Rodzina adopcyjna – problemy psychologiczne przed i po adopcji dziecka, [w:] Rodzice i dzieci, praca zb. pod red. E. Milewskiej i A. Szymanowskiej, Warszawa 2000, s. 118-124.

Prawa człowieka

5/5 - (3 votes)

Prawa człowieka jest to zbiór praw i wolności przysługujących każdemu człowiekowi bez względu na rasę, język, płeć, pochodzenie narodowe i społeczne, przekonania polityczne, religię, własność itp. Prawa człowieka są niezbywalne (zrzec się ich nie można, nie można ich sprzedać) i nienaruszalne. Postulują poszanowanie najcenniejszych ludzkich wartości, takich jak życie, wolność, godność, swobodny rozwój i wiele innych.

Szacunek dla pewnych wartości związanych z człowiekiem tkwi głęboko w kulturze europejskiej. Tu najwcześniej przyjmowano formy, które miały zabezpieczać przed bezkarnym zabójstwem, okaleczeniem czy narażeniem na szwank zdrowia jednostki. W środowisku europejskim, zdominowanym przez chrześcijaństwo, życie ludzkie podniesiono do rangi wartości chronionej dekalogiem, który również może być uznawany za źródło ochrony własności, choć sama kategoria sięga jeszcze prawa rzymskiego.

Wczesne wieki średnie upowszechniły też ograniczone do stanów wyższych prawo do wolności. Te trzy prawa: do życia, wolności i własności najczęściej są traktowane jako podstawowe, właściwe naturze ludzkiej i przyrodzone jej godności, niezależnie od istniejącego stanu normatywnego. Niekiedy, odwołując się do filozofii antycznej i doktryny chrześcijańskiej, określa się je prawami naturalnymi.

Prawa człowieka są dzisiaj jedną z dziedzin prawa konstytucyjnego i prawa międzynarodowego. Chronią człowieka we wszystkich okresach jego życia, przejawach działalności i różnych okolicznościach. Ich specyfika wyraża się w gwarantowaniu jednostce uprawnień wspólnych całej grupie ( kobiety, dzieci, pracownicy, uchodźcy, mniejszości ) lub nawet całej ludzkości. Stanowią efekt wielowiekowej ewolucji w podejściu do atrybutów społeczeństwa, takich jak równość, sprawiedliwość, wolność w ocenie potrzeb i niezbędnych warunków ich zaspokajania.

Europejskie systemy ochrony praw człowieka

5/5 - (3 votes)

– Europejska Karta Społeczna

– Europejska Konwencja o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu

– Europejska Konwencja ramowa o ochronie mniejszości narodowych

– Ochrona praw człowieka w Unii Europejskiej

  1. Dokumenty: R. Kuźniar, Prawa człowieka… op. cit., s. 197-208.
  2. K. Wójtowicz, Ochrona praw człowieka w Unii Europejskiej, (w:) B. Banaszak i inni, System ochrony     praw człowieka… op. cit., s. 199-220.
  3. J. Symonides, Karta Praw Podstawowych a konstytucja dla Europy, (w:) G. Michałowska (red.) Integracja europejska, instytucje, polityka, prawo. Księga pamiątkowa dla uczczenia 65-lecia Profesora Stanisława Parzymiesa, Warszawa 2003, s. 509-525.

ONZ – owski system ochrony praw człowieka

  1. struktura organizacyjna ONZ,
  2. normotwórcza działalność ONZ na rzecz praw człowieka,
  3. organy odpowiedzialne za ochronę praw człowieka w ONZ,
  4. procedury ochrony praw człowieka,
  5. rola Komitetu Praw Człowieka.
  6. Rola Rady Praw Człowieka
  7. Organy konwencyjne
  8. Wysoki Komisarz ds. Praw Człowieka

PODSTAWOWA LITERATURA:

  1. Wybory dokumentów:
  2. Mik C. (red.), Prawa człowieka w XXI wieku. Wyzwania dla ochrony prawnej, Wydawnictwo „Dom Organizatora”, Toruń, 2005.
  3. W obronie praw człowieka, Instytut Studiów Strategicznych, Kraków, 2004.
  4. Andrzejczuk R., Uzasadnienie prawa narodów do samostanowienia. Prawa człowieka podstawą prawa narodów do samostanowienia, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin, 2002.
  5. Redelbach A., Natura praw człowieka. Strasburskie standardy ich ochrony, Wydawnictwo „Dom Organizatora”, Toruń, 2001.
  6. Wiśniewski L., Ochrona praw człowieka w świecie, Bydgoszcz – Poznań 2000.
  7. Szkoła Praw Człowieka. Teksty wykładów, zeszyt 1 – 5, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Warszawa 1998.
  8. Smyczyński T., Konwencja o Prawach Dziecka. Analiza i wykładnia, Poznań 1999.
  9. Rzepliński A. (red.), Prawa człowieka w społeczeństwie obywatelskim, Warszawa 1993.
  10. Rzepliński A. (red.), Prawa człowieka a Policja, Legionowo 1994.
  11. Redelbach A., Prawa naturalne, prawa człowieka, wymiar sprawiedliwości. Polacy wobec Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Toruń 2000.
  12. Redelbach A., Sądy a ochrona praw człowieka, Toruń 1999.
  13. Ochrona Praw Człowieka w systemie Prawa Europejskiego, Biuro Informacji Rady Europy, Biuletyn nr 3, 2003.
  14. Nowicki M. A., Wokół Konwencji Europejskiej, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Warszawa 1992.
  15. Nowicki M. A., Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 1999-2004, Zakamycze 2005.
  16. Nowicki M. A., Kamienie milowe. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Warszawa 1996.
  17. Nowacka M., Sytuacja prawna osób homoseksualnych a regulacja związków partnerskich na tle prawno-porównawczym, Toruń 2004.
  18. Michałowska A., Komitet Praw Człowieka. Kompetencje, funkcjonowanie, orzecznictwo, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Warszawa 1994.
  19. Malinowska I., Prawa człowieka w Unii Europejskiej, Warszawa 2005
  20. Łuszczuk M., Rzecznik Praw Obywateli Unii Europejskiej, UKIE, Warszawa 2000.
  21. Kuźniar R., Prawa człowieka. Prawo, instytucje, stosunki międzynarodowe, Warszawa 2004.
  22. Jasudowicz T., Orzecznictwo strasburskie, tom I, II, III, Toruń 1998 – 2000.
  23. Jasudowicz T., Administracja wobec praw człowieka, Toruń 1997.
  24. Jasudowicz T. (red.), Prawa człowieka w sytuacjach nadzwyczajnych, Toruń 1997.
  25. Jabłoński M., S. Jarosz – Żukowska, Prawa człowieka i systemy ich ochrony. Zarys wykładu, Wrocław 2004.
  26. Hołda J., Z. Hołda., D. Osrowska, J.A. Rybczyńska, Prawa człowieka. Zarys wykładu, Zakamycze 2004.
  27. Gronowska B, T. Jasudowicz, M. Balcerzak, M. Lubiszewski, R. Mizerski, Prawa człowieka i ich ochrona. Podręcznik dla studentów prawa i administracji, Toruń 2005.
  28. Gomien: D., Vademecum Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Warszawa 1996.
  29. Florczak A., B. Bolechów (red.), Prawa człowieka w systemie prawa krajowego, Toruń 2006.
  30. Florczak A., B. Bolechów (red.), Historia i filozofia praw człowieka, Toruń 2006.
  31. Florczak A., B. Bolechów (red.), Prawa i wolności I i II generacji, Toruń 2006.
  32. Florczak A., B. Bolechów (red.), Prawa człowieka a stosunki międzynarodowe, Toruń 2006.
  33. Complak K (red.), Godnośc człowieka jako kategoria prawna, Wrocław 2001.
  34. Chmaj M., Ormowski W., Skrzydło W., Witkowski Z., Wróbel A., Wolności i prawa polityczne, Tom III, Zakamycze 2002.
  35. Banaszak B., Bisztyga A., Complak K., Jabłoński M., Wieruszewski R., Wójtowicz K., System ochrony praw człowieka, Zakamycze 2003.
  36. Adamczyk – Rotecka M., E. Bagińska, Z. Brodecki i inni, Ochrona praw jednostki, Warszawa 2004.
  37. Boć J. (red.), Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku, Wrocław 1997.
  38. Gronowska B., Jasudowicz T., Mik C., Prawa człowieka. Dokumenty międzynarodowe, Warszawa 1996.
  39. Hambura S., Muszyński M., Karta Praw Podstawowych z komentarzem, Bielsko – Biała 2001
  40. Henczel R. A., Maciejewska J., Podstawowe dokumenty Rady Europy z dziedziny polityki społecznej, Warszawa 1997.
  41. Jarosz – Żukowska S., Wojtatowicz A., Żukowski Ł, Prawa człowieka i systemy ich ochrony. Teksty źródłowe, Wrocław 2002.
  42. Jasudowicz T. (red.), Ochrona danych – standardy europejskie. Zbiór materiałów, Toruń 1998.
  43. Jasudowicz T. (red.), Europejskie standardy bioetyczne, Toruń 1998.
  44. Motyka K., Prawa człowieka. Wybór źródeł, Lublin 1996.
  45. Rzepliński A. (red.), Prawa człowieka a Policja. Wybór dokumentów Rady Europy i ONZ, Legionowo 1992.
  46. Wybór konwencji Rady Europy, Warszawa 1999.

Organizowanie przysposobienia w Polsce – działalność ośrodków adopcyjno-opiekuńczych

5/5 - (4 votes)

przykładowa praca magisterska

O powodzeniu przysposobienia decyduje prawidłowy dobór jego stron i właściwe przygotowanie rodziców adopcyjnych do rozwiązywania problemów wychowawczych i psychologicznych, które są zarówno ich udziałem, jak i udziałem przysposobionych dzieci. Często też niezbędna jest pomoc pedagogiczna, psychologiczna oraz właściwa organizacja pomocy medycznej dla rozwiązywania problemów ściśle związanych z sytuacją rodzin wychowujących przysposobione dzieci.

Zarówno dobór stron planowanego przysposobienia, jak i współpraca z nimi przed i po orzeczeniu przysposobienia najlepiej są wykonywane przez specjalistyczne placówki o charakterze diagnostyczno-konsultacyjnym, które w Polsce noszą nazwę ośrodków adopcyjno-opiekuńczych.

Ich organizację rozpoczęło Towarzystwo Przyjaciół Dzieci w latach sześćdziesiątych. Doświadczenia Towarzystwa posłużyły za wzorzec dla rozwiązań ustawowych z lat dziewięćdziesiątych.

Pierwszy ośrodek adopcyjno-opiekuńczy w Polsce powstał w 1960 roku przy Warszawskim Zarządzie Towarzystwa Przyjaciół Dzieci97. Zgrupował on liczne grono działaczy społecznych o różnej orientacji światopoglądowej. Część z nich miała bogate doświadczenia w organizowaniu pomocy społecznej oraz rodzin zastępczych w okresie międzywojennym. Pozytywne doświadczenia tego ośrodka spowodowały założenie w latach 1960-1970 kolejnych ośmiu ośrodków, w następnym zaś dziesięcioleciu 36. W 1980 roku funkcjonowało 45 ośrodków adopcyjno-opiekuńczych TPD – z aprobatą i przy pomocy finansowej władz oświatowych, mimo że jedyną podstawą prawną powoływania ośrodków był statut Towarzystwa będącego stowarzyszeniem wyższej użyteczności98.

Zakres działania ośrodków został ustalony w uchwale Prezydium ZG TPD z 29 lipca 1975 roku, której treść została zaaprobowana przez ówczesne Ministerstwo Oświaty i Wychowania99.  Od 1989 roku działało w Polsce 46 ośrodków adopcyjno-opiekuńczych.

W latach 1989-1990, na podstawie porozumień zawartych przez ZG TPD z Ministrami: Sprawiedliwości, Zdrowia i Edukacji Narodowej, już istniejący system ośrodków adopcyjno-opiekuńczych, koordynowany przez Krajowy Ośrodek Adopcyjno-Opiekuńczy przy ZG TPD, uzyskał rangę głównego organizatora przysposobień w Polsce100.

Zawarte porozumienia z Ministrami Zdrowia i Edukacji Narodowej przewidywały zasady współdziałania i współpracy terenowych jednostek organizacyjnych dla resortów z ośrodkami adopcyjno-opiekuńczymi TPD. Dyrekcje placówek opiekuńczo-wychowawczych podlegających obu resortom, ordynatorzy oddziałów położniczych, noworodkowych i pediatrycznych, kierownicy poradni dla dzieci, położne, pielęgniarki społeczne oraz inni pracownicy obu resortów zostali zobowiązani, m.in. do przekazywania ośrodkom adopcyjno-opiekuńczym informacji o dzieciach porzuconych, wymagających pomocy, zagrożonych sieroctwem społecznym. Do zadań ośrodków należało zaś pozyskiwanie kandydatów na rodziców zastępczych, adopcyjnych, prowadzących rodzinne domy dziecka oraz dokonywanie indywidualnego doboru rodzin dla poszczególnych dzieci i udzielanie rodzinom specjalistycznej pomocy pedagogicznej.

Pracownicy ośrodków adopcyjno-opiekuńczych mieli uczestniczyć w pracach komisji kwalifikacyjnych i rekwalifikacyjnych placówek obu resortów w celu wskazania dzieci kandydujących do rodzinnych form pieczy zastępczej oraz sporządzania dla sądów opinii w sprawach o przysposobienie. TPD zgodnie z porozumieniem, zorganizowało Centralny Bank Danych o Dzieciach Zakwalifikowanych do Rodzin Przybranych, który rozpoczął działalność 15 sierpnia 1990 roku.

Minister Sprawiedliwości zobowiązał się do proponowania sądom rodzinnym, aby zasięgały opinii Towarzystwa, a w szczególności ośrodków adopcyjno-opiekuńczych, w sprawach małoletnich umieszczanych w rodzinach zastępczych i adopcyjnych. Zlecił też szerokie korzystanie z informacji Banku Danych101.

Obok systemu ośrodków adopcyjno-opiekuńczych TPD organizowaniem doboru stron planowanego przysposobienia zajmowały się także specjalistyczne Zespoły Opieki Zdrowotnej nad Matką i Dzieckiem kwalifikujące dzieci przebywające w Domach Małego Dziecka dla kandydatów na rodziców adopcyjnych zamieszkałych za granicą. W niektórych domach dziecka funkcjonowały sekcje adopcyjne. Były tworzone stowarzyszenia lub inne jednostki organizacyjne przy placówkach opiekuńczo-wychowawczych, które w swoich statutach zamieszczały współdecydowanie o doborze zastępczych form wychowania rodzinnego dla wychowanków placówek.

Liga Kobiet, Komitet Ochrony Praw Dziecka, a także kuratorzy oświaty i wychowania zorganizowali własne ośrodki. Powstała też w 1989 roku Archidiecezjalna Poradnia Adopcyjna w Łodzi.

Ramowy schemat działania ośrodka adopcyjno-opiekuńczego przy przygotowywaniu przysposobienia jest następujący102:

  • placówki, w których przebywają dzieci zgłaszają je do ośrodka, przedstawiając dokumentację lekarską wraz z prognozą dalszego rozwoju oraz opinię na temat cech, które byłyby pożądane u przyszłych rodziców adopcyjnych;
  • kandydaci na rodziców adopcyjnych zgłaszają się do ośrodka, przedstawiając swoją sytuację osobistą, zdrowotną, zawodową, majątkową i mieszkaniową; informacje te są weryfikowane w szczególności przez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego; pracownicy ośrodka wyjaśniają zainteresowanych prawną, psychologiczną i pedagogiczną problematyką przysposobienia ze szczególnym uwzględnieniem jawności adopcji wobec dziecka; podejmują ośrodki mające na celu ustalenie rzeczywistych motywów ubiegania się o przysposobienie; sporządzają dokumentację kandydatów, którzy – o ile zostaną zakwalifikowani – oczekują na możliwość przysposobienia; jeżeli czas oczekiwania jest długi, pewne czynności (np. wywiad środowiskowy) są powtarzane; o doborze kandydatów dla oznaczonego dziecka decyduje komisja złożona z pracowników ośrodka, przedstawicieli placówek opiekuńczo-wychowawczych, organizacji społecznych lub wyznaniowych, działaczy społecznych; w pracach komisji powinien brać udział lekarz-pediatra; pożądana jest obecność prawnika – szczególnie sędziego rodzinnego;
  • po dokonaniu doboru stron pracownicy ośrodka przygotowują pełną dokumentację wniosku do sądu, sporządzą opinię o planowanym przysposobieniu i pismo przewodnie do sądu, pomagają w sporządzeniu wniosku; TPD może występować jako pełnomocnik wnioskodawców, ale czyni to bardzo rzadko.

Często pracownicy ośrodka zawiadamiają sąd rodzinny o potrzebie ingerencji w wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem. Udzielają też pomocy rodzicom dziecka lub innym osobom, które zgłaszają dziecko nieprzebywające w placówce opiekuńczej.

Po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 17 sierpnia 1993 roku – w sprawie ośrodków adopcyjno-opiekuńczych – Krajowy Ośrodek Adopcyjno-Opiekuńczy, został przez Ministra Edukacji Narodowej upoważniony do utrzymywania współpracy z zagranicznymi licencjonowanymi organizacjami adopcyjnymi, prowadzonej w celu doboru właściwej rodziny dla dziecka, któremu nie udało się zorganizować rodzinnej pieczy zastępczej w Polsce. Nie może jednak kwalifikować dzieci do „adopcji zagranicznej”, a z dniem 31 grudnia 1993 roku zaprzestał prowadzenia Centralnego Banku Danych o Dzieciach Zakwalifikowanych do Rodzin Przybranych.

Rozporządzenie przewiduje dwie kategorie ośrodków adopcyjno-opiekuńczych:

  • publiczne – zakładane, prowadzone oraz nadzorowane przez kuratora oświaty
  • niepubliczne – zakładane przez podmioty określone w rozporządzeniu, dopuszczone do działania po uzyskaniu wpisu do ewidencji, którego dokonuje kurator oświaty właściwy dla siedziby ośrodka; kurator sprawuje nadzór również nad ośrodkami niepublicznymi.

Te ostatnie mogą zakładać i prowadzić stowarzyszenia zarejestrowane w RP, które łącznie spełniają następujące dwa warunki: ich statuty przewidują udzielanie pomocy dzieciom i rodzinie, a dotychczasowa działalność, prowadzona przed złożeniem wniosku o rejestrację ośrodka, daje rękojmię należytego wykonywania zadań ośrodka adopcyjno-opiekuńczego.

Ośrodki adopcyjno-opiekuńcze mogą też zakładać i prowadzić: kościoły i związki wyznaniowe, jak i kościelne osoby prawne zarejestrowane i działające w RP, prowadzące działalność charytatywno-opiekuńczą.

Rozporządzenie nakłada na wszystkie ośrodki działające na terenie jednego województwa obowiązek informacji o dzieciach i osobach zakwalifikowanych do sprawowania funkcji rodziców zastępczych i adopcyjnych do banku danych prowadzonego przez wyznaczony przez kuratora ośrodek.

97 H. Kmiotek, J. Przewłocki, Działalność Warszawskiego Ośrodka Adopcyjno-Opiekuńczego w okresie dwudziestolecia, Seminarium, Warszawa 1980.

98 Monitor Polski z 1966 r., Nr 62, poz. 297.

99 R. Pawłowska, Ośrodki Adopcyjno-Opiekuńcze a kompensacja sieroctwa społecznego, Gdańsk 1993, s. 75.

100 Grudzień 1989r. Porozumienie z Ministrem Sprawiedliwości, w lutym 1990 r. z Ministrem Edukacji Narodowej, w czerwcu 1990 r. z Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej.

101 E. Holewińska-Łapińska, Adopcja zagraniczna w świetle konwencji Praw Dziecka, Palestra 1991, Nr 3-4.

102 Postępowanie przygotowujące przysposobienie realizowane przez ośrodki adopcyjno-opiekuńcze, ZG TPD, Warszawa 1991. Taki tryb działania zaakceptowało w czerwcu 1990 r. Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej, podpisując z ZG TPD porozumienie o współpracy.