Charakter krajowego systemu ochrony praw człowieka

5/5 - (2 votes)

Krajowy system ochrony praw człowieka to zbiór norm prawnych, instytucji i procedur mających na celu ochronę praw człowieka na poziomie krajowym. Charakter tego systemu zależy od konkretnej struktury państwa, jego tradycji prawnej, konstytucji i innych uwarunkowań kulturowych, politycznych i społecznych.

W większości krajów, ochrona praw człowieka jest zagwarantowana w konstytucji lub ustawach o ochronie praw człowieka. W Polsce, podstawą ochrony praw człowieka jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku, która gwarantuje szereg podstawowych praw i wolności obywatelskich. Ponadto, istnieją także ustawy o ochronie praw człowieka i ombudsmanie.

W ramach krajowego systemu ochrony praw człowieka, ważnymi instytucjami są m.in. sądy, ombudsman, organy administracji publicznej, a także organizacje pozarządowe zajmujące się ochroną praw człowieka. W Polsce, funkcję rzecznika praw dziecka pełni Rzecznik Praw Dziecka, a w przypadku naruszenia praw obywatelskich przez organy administracji publicznej, można skorzystać z instytucji rzecznika praw obywatelskich.

Istotnym aspektem krajowego systemu ochrony praw człowieka jest także dostęp do sądów i skuteczna ochrona prawna. Obywatele powinni mieć możliwość skutecznego dochodzenia swoich praw przed sądami, a państwo powinno zagwarantować, że system prawny jest sprawiedliwy, a decyzje sądowe są wykonywane.

Krajowy system ochrony praw człowieka jest ważnym elementem demokracji i państwa prawa. Właściwe funkcjonowanie tego systemu zapewnia ochronę praw i wolności obywatelskich, zapobiega nadużyciom władzy oraz pozwala na rozwój i postęp społeczny. W związku z tym, ważne jest ciągłe doskonalenie krajowych systemów ochrony praw człowieka oraz ich dostosowywanie do zmieniających się warunków społecznych i politycznych.

System ochrony praw człowieka różni się w zależności od kraju. Niektóre państwa członkowskie Unii Europejskiej posiadają katalogi praw człowieka wymienione w konstytucjach. Przykłady to Włochy, Hiszpania, Niemcy, Grecja i Polska. W konstytucjach tych katalogi praw i wolności mają charakter konstytucyjny i stanowią podstawę dla pozostałych norm prawnych.

Inne państwa członkowskie UE, takie jak Austria i Czechy, nie posiadają katalogu praw człowieka bezpośrednio w konstytucji, ale mają odrębną Kartę podstawowych praw i wolności. W Wielkiej Brytanii obecny jest szereg ustrojowych aktów prawnych, które określają podstawowe zasady funkcjonowania Zjednoczonego Królestwa i Irlandii Północnej. Do aktów regulujących kwestie prawno-człowiecze można zaliczyć np. ustawę o prawach (Bill of Rights) czy Ustawę o prawach człowieka (Human Rights Act).

W każdym z tych krajów system ochrony praw człowieka może się różnić. W niektórych państwach katalogi praw człowieka są bardziej rozbudowane i szczegółowe, podczas gdy w innych kraju ochrona praw człowieka opiera się na zasadzie ogólnej. Istotne jest również, czy katalogi praw człowieka są wiążące dla władz i instytucji publicznych, czy też stanowią jedynie deklarację polityczną.

W przypadku Unii Europejskiej katalog praw człowieka zawarty jest w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej, która ma charakter wiążący dla państw członkowskich. Karta ta określa zasady i wartości, które stanowią podstawę funkcjonowania Unii Europejskiej. Jednocześnie każde państwo członkowskie ma swój własny system ochrony praw człowieka, który może różnić się od innych państw.

Ważne jest również, że w każdym z krajów istnieją instytucje odpowiedzialne za ochronę praw człowieka. W Polsce jest to Rzecznik Praw Obywatelskich, który ma za zadanie m.in. monitorowanie przestrzegania praw człowieka i wprowadzanie zmian w systemie ochrony tych praw, jeśli jest to konieczne. W innych państwach członkowskich Unii Europejskiej podobne funkcje pełnią różne instytucje, np. Rzecznik Praw Obywatelskich w Czechach, Rzecznik Praw Obywatelskich w Hiszpanii czy Federalny Komisarz ds. Ochrony Danych w Niemczech.

W niektórych państwach katalogi praw człowieka mają charakter bardziej szczegółowy i precyzyjny, jak np. w Szwecji, gdzie Rząd Szwedzki wprowadził dodatkowe akty prawne, takie jak ustawa o równości płci czy ustawa o równości rasowej, które dodatkowo chronią prawa mniejszości i grup dyskryminowanych.

W Polsce katalog praw człowieka zawarty w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jest szczegółowy i obejmuje takie zagadnienia jak wolność i równość, ochronę życia prywatnego, wolność sumienia i wyznania, wolność słowa i prasy, prawo do pracy i edukacji, prawo do sądu, czy zakaz stosowania tortur. Ponadto, Polska ratyfikowała wiele międzynarodowych umów dotyczących ochrony praw człowieka, takich jak Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych czy Europejska Konwencja Praw Człowieka, co dodatkowo zobowiązuje państwo do przestrzegania określonych standardów praw człowieka.

Krajowe systemy ochrony praw człowieka różnią się także pod względem instytucjonalnym. W niektórych państwach istnieją specjalne organy, takie jak Komisarz Praw Człowieka czy Rzecznik Praw Obywatelskich, które zajmują się ochroną i promocją praw człowieka. W Polsce Rzecznik Praw Obywatelskich ma ważną rolę w monitorowaniu i ochronie praw obywateli, w szczególności w przypadkach naruszania ich praw przez organy władzy publicznej.

Krajowe systemy ochrony praw człowieka różnią się pod względem charakteru katalogów praw, instytucjonalnego wsparcia i sposobów egzekwowania tych praw. Niemniej jednak, ich celem jest zapewnienie ochrony i poszanowania podstawowych praw każdej osoby w danym państwie.

W państwach członkowskich UE system ochrony praw człowieka jest zróżnicowany i złożony, co wynika z odmiennych tradycji prawnych oraz ustrojów politycznych. W każdym kraju istnieją różne rodzaje sądów, które zajmują się ochroną praw człowieka. W większości państw członkowskich najważniejsze sądy to sądy powszechne, które prowadzą większość postępowań cywilnych i karnych. Sądy szczególne, które rozpatrują sprawy szczególnego rodzaju, nie występują we wszystkich krajach. W ramach sądów konstytucyjnych w niektórych krajach możliwe jest badanie kwestii ochrony praw podstawowych związanych z konstytucją.

W niektórych państwach katalogi praw człowieka są wymienione w samych konstytucjach, jak np. we Włoszech, Hiszpanii, Niemczech, Grecji czy Polsce. Natomiast inne państwa, jak Austria czy Czechy, nie posiadają katalogu praw człowieka bezpośrednio w konstytucji. W takich przypadkach często istnieją odrębne akty prawne regulujące kwestie prawno-człowiecze, jak np. w Wielkiej Brytanii, gdzie obecne są szereg ustrojowych aktów prawnych.

W każdym kraju istnieją różne organy państwowe odpowiedzialne za ochronę praw człowieka. W niektórych krajach funkcjonują niezależne organy do spraw równouprawnienia, jak np. Rzecznik Praw Obywatelskich w Polsce czy Commission for Equality and Human Rights w Wielkiej Brytanii. W innych państwach, takich jak Francja, ochroną praw człowieka zajmuje się sam rząd, a w Niemczech ochroną praw człowieka zajmuje się Bundestag.[1]

Ważnym elementem krajowego systemu ochrony praw człowieka jest także udział społeczeństwa w procesie ochrony praw człowieka. W większości krajów istnieją organizacje pozarządowe, które zajmują się ochroną praw człowieka oraz organizacje związkowe, które mogą reprezentować interesy pracowników i walkę z dyskryminacją.

W ostatnich latach w niektórych państwach członkowskich pojawiły się kontrowersje dotyczące przestrzegania praw człowieka, zwłaszcza w kwestiach migracji i uchodźców. Wiele organizacji pozarządowych, instytucji międzynarodowych oraz społeczeństwa domaga się wzmocnienia ochrony praw człowieka, zwłaszcza w kontekście globalnych wyzwań, jak zmiany klimatu czy pandemia COVID-19.

Jednocześnie ważne jest zauważenie, że w niektórych państwach członkowskich nie występują klauzule pozwalające na ograniczenie praw i wolności, np. w przypadku Estonii, gdzie Konstytucja stanowi, że prawa i wolności można ograniczyć tylko w wyjątkowych sytuacjach i na mocy ustawy wydanej w sposób zgodny z Konstytucją. Podobna sytuacja ma miejsce w Słowacji, gdzie ograniczenie praw i wolności jest możliwe tylko na podstawie ustawy i w przypadkach wymienionych w Konstytucji.

Zasadniczą rolę w ochronie praw człowieka pełnią także sądy międzynarodowe, takie jak Europejski Trybunał Praw Człowieka czy Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości. Współpraca z tymi organami jest szczególnie ważna w przypadku naruszeń praw człowieka przez państwa członkowskie. Jednym z przykładów jest decyzja ETPC w sprawie A, B i C przeciwko Irlandii, w której stwierdzono, że zakaz aborcji w Irlandii stanowi naruszenie prawa do ochrony życia prywatnego i rodzinnego, gwarantowanego przez Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Podsumowując, ochrona praw człowieka na terenie państw członkowskich UE opiera się na różnych źródłach prawa, takich jak konstytucje krajowe, katalogi praw człowieka w aktach prawa krajowego, akty prawa międzynarodowego oraz orzecznictwo sądów krajowych i międzynarodowych. Ważną rolę w tym procesie pełnią także niezależne organy, takie jak komisje praw człowieka czy rzecznicy praw obywatelskich, jak również działania społeczeństwa obywatelskiego, które przyczyniają się do wyznaczania standardów w zakresie ochrony praw człowieka.

[1] P. Chybalski, Problematyka zmiany Ustawy Zasadniczej RFN, „Państwo i Prawo” 2018, nr 12, s. 107.

Postępowanie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka

5/5 - (3 votes)

Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) jest organem ustanowionym przez Europejską Konwencję Praw Człowieka i przede wszystkim zajmuje się rozpatrywaniem skarg odnoszących się do naruszeń praw i wolności określonych w tej konwencji. Postępowanie przed ETPC obejmuje kilka etapów, które opiszę poniżej.

  1. Składanie skarg Pierwszym etapem postępowania przed ETPC jest złożenie skargi. Skargę może złożyć każda osoba, grupa osób, organizacja pozarządowa lub podmiot o charakterze publicznym, które uważają, że ich prawa i wolności określone w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka zostały naruszone przez państwo, które jest sygnatariuszem tej konwencji. Skarga musi być złożona na piśmie i musi zawierać określone informacje, takie jak nazwiska i adresy skarżących, opis naruszenia, daty i miejsce jego wystąpienia, a także informacje o środkach prawnych, jakie podjęto na poziomie krajowym.
  2. Ocena dopuszczalności skargi Po złożeniu skargi ETPC przeprowadza ocenę jej dopuszczalności. Ocena ta obejmuje kilka kryteriów, takich jak terminowość złożenia skargi, czyli czy skarga została złożona w określonym czasie, czy też skarżący wyczerpali dostępne środki prawne na poziomie krajowym. ETPC również sprawdza, czy skarga jest na tyle poważna i dotyczy wystarczająco ważnej kwestii praw człowieka i wolności podstawowych, aby była rozpatrywana przez Trybunał.
  3. Przygotowanie sprawy do rozpoznania Jeśli skarga zostanie uznana za dopuszczalną, Trybunał rozpoczyna przygotowania do rozpoznania sprawy. W tym celu przede wszystkim zbiera się informacje i dokumenty związane z naruszeniem praw i wolności skarżącego. Trybunał może również zaprosić strony do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji.
  4. Rozpoznanie sprawy Następnie Trybunał przystępuje do rozpoznania sprawy. W tym etapie strony przedstawiają swoje argumenty i dowody, a Trybunał może również przeprowadzać dodatkowe dochodzenia i przesłuchiwać świadków. Po rozpoznaniu sprawy Trybunał wydaje decyzję i orzeka, czy nastąpiło naruszenie praw i wolności określonych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
  5. Egzekwowanie decyzji Trybunału Decyzje Trybunału są prawnie wiążące i mają charakter ostateczny. Państwo, wobec którego wydano decyzję, jest zobowiązane do wdrożenia jej postanowień. W praktyce oznacza to, że państwo to powinno zrekompensować szkody wyrządzone skarżącemu oraz podjąć działania w celu zapobieżenia podobnym naruszeniom praw w przyszłości.

W przypadku naruszenia praw przez państwo, które nie podjęło działań w celu wdrożenia decyzji Trybunału, skarżący może zwrócić się do Komitetu Ministrów Rady Europy o pomoc w egzekwowaniu decyzji Trybunału.

Po zakończeniu etapu oceny dopuszczalności skargi, ale przed rozpoznaniem sprawy, strony mogą skorzystać z tzw. próby ugody. Procedura próby ugody polega na tym, że Trybunał zachęca strony do przedstawienia propozycji rozwiązania sporu, która mogłaby zakończyć sprawę bez dalszego rozpoznania jej przez Trybunał.

Jeśli strony wyrażą zgodę na przeprowadzenie próby ugody, Trybunał może wyznaczyć sędziego-sprawozdawcę, który będzie miał za zadanie pomóc stronom w osiągnięciu porozumienia. Sędzia-sprawozdawca może przeprowadzać rozmowy z obiema stronami i sugerować sposoby rozwiązania sporu.

Jeśli strony osiągną porozumienie, Trybunał wydaje orzeczenie, które stwierdza, że ​​sprawa została rozwiązana za zgodą stron. Jeśli porozumienie nie zostanie osiągnięte, Trybunał kontynuuje rozpoznawanie sprawy.

Próba ugody jest dobrowolna i nie ma wpływu na dalsze postępowanie przed Trybunałem. Jeśli strony nie osiągną porozumienia, Trybunał kontynuuje rozpoznawanie sprawy, a orzeczenie wydane na zakończenie postępowania może uwzględniać wszystkie argumenty i dowody przedstawione przez obie strony.

Podsumowując, próba ugody jest opcjonalnym etapem postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Polega ona na próbie osiągnięcia porozumienia między stronami, które mogłoby zakończyć sprawę bez dalszego rozpoznania przez Trybunał. Jeśli porozumienie nie zostanie osiągnięte, Trybunał kontynuuje rozpoznawanie sprawy.

Wniosek o skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie jest formalnością łatwą do zrealizowania. Proces ten wymaga dokładnej wiedzy na temat procedury i prawa, a także umiejętności jej stosowania. W przypadku skomplikowanych spraw lub trudności w zrozumieniu procedury, warto skorzystać z pomocy profesjonalnego prawnika lub organizacji zajmujących się ochroną praw człowieka.

Postępowanie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka jest ważnym instrumentem w ochronie praw człowieka i wolności podstawowych w Europie. Skargi przed ETPC mogą być składane przez każdą osobę lub organizację, które uważają, że ich prawa i wolności określone w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka zostały naruszone przez państwo, które jest sygnatariuszem tej konwencji. Procedura składania skarg i postępowanie przed Trybunałem jest skomplikowane i wymaga wiedzy na temat procedury i prawa, dlatego w przypadku wątpliwości warto skorzystać z pomocy prawnika lub organizacji zajmującej się ochroną praw człowieka.

Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności

5/5 - (3 votes)

Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, znana także jako Europejska Konwencja Praw Człowieka, została podpisana w 1950 roku w Rzymie przez państwa członkowskie Rady Europy. Konwencja ta jest jednym z najważniejszych dokumentów międzynarodowych w dziedzinie ochrony praw człowieka i wolności podstawowych i obejmuje szereg praw, takich jak wolność myśli, sumienia i wyznania, wolność słowa, prawo do sprawiedliwego procesu, zakaz tortur i nieludzkiego traktowania, prawo do prywatności i życia rodzinnego, wolność zgromadzeń i stowarzyszeń, a także równość przed prawem i zakaz dyskryminacji.

Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności została podpisana przez państwa członkowskie Rady Europy w Rzymie 4 listopada 1950 roku. Konwencja weszła w życie 3 września 1953 roku po złożeniu przez 10 państw członkowskich depozytu swoich aktów ratyfikacyjnych. Obecnie Konwencja ta jest ratyfikowana przez wszystkie 47 państw członkowskich Rady Europy, a jej przepisy są integralną częścią prawa krajowego tych państw.

Konwencja ta wprowadziła także Europejski Trybunał Praw Człowieka, który ma za zadanie rozpatrywanie skarg dotyczących naruszeń praw określonych w Konwencji. Trybunał ten ma siedzibę w Strasburgu we Francji i jest otwarty dla składania skarg przez osoby prywatne, grupy oraz organizacje pozarządowe, które twierdzą, że ich prawa i wolności określone w Konwencji zostały naruszone przez państwo, w którym mają miejsce.

Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności stała się jednym z podstawowych dokumentów praw człowieka w Europie i stała się wzorcem dla innych dokumentów międzynarodowych, takich jak Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Międzynarodowa Konwencja o Likwidacji Wszelkich Form Dyskryminacji Rasowej. Konwencja ta wpłynęła na wiele krajów, które wdrożyły jej postanowienia w swoim systemie prawnym i stała się narzędziem w walce z łamaniem praw człowieka na całym świecie.

Niemniej jednak, Konwencja ta spotkała się również z krytyką, zwłaszcza w przypadkach, gdy jej postanowienia kolidują z innymi interesami publicznymi, takimi jak bezpieczeństwo narodowe czy ochrona przed terroryzmem. W niektórych przypadkach także niektóre państwa członkowskie Rady Europy były oskarżane o niestosowanie się do postanowień Konwencji, co prowadziło do poważnych naruszeń praw człowieka i wolności podstawowych w tych krajach.

Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności jest jednym z najważniejszych dokumentów praw człowieka i wolności podstawowych w Europie i na całym świecie. Chociaż ta Konwencja jest bardzo ważna i wprowadziła wiele pozytywnych zmian w dziedzin ochrony praw człowieka, to wciąż pozostaje wiele wyzwań i problemów do rozwiązania w tej dziedzinie. Wiele państw, zwłaszcza poza Europą, wciąż łamie podstawowe prawa i wolności swoich obywateli, a nawet podejmuje działania w celu ograniczenia wolności obywatelskich i podstawowych praw człowieka.

Jednym z najważniejszych wyzwań związanych z ochroną praw człowieka jest potrzeba skutecznego egzekwowania przepisów prawa w zakresie praw człowieka i wolności podstawowych. Wiele krajów posiada przepisy chroniące te prawa, ale w praktyce nierzadko dochodzi do łamania tych przepisów, co oznacza, że ​​państwo musi robić więcej, aby zagwarantować ich egzekwowanie. Konieczne są również zmiany systemowe w wielu krajach, aby zapewnić, że instytucje rządowe i sądownicze, jak również społeczeństwo, są w stanie skutecznie egzekwować prawa człowieka i wolności podstawowe.

Innym wyzwaniem jest brak równości w dostępie do praw człowieka i wolności podstawowych. Osoby należące do grup mniejszościowych, w tym ludzie o różnych orientacjach seksualnych, osoby niepełnosprawne, kobiety czy osoby w trudnej sytuacji materialnej, często są dyskryminowane i mają ograniczony dostęp do tych praw. Aby zagwarantować równość w dostępie do praw człowieka, konieczne są dalsze działania w celu zwiększenia świadomości i walki z dyskryminacją.

Wreszcie, istnieje potrzeba dalszej pracy na rzecz ochrony praw człowieka w kontekście nowych wyzwań, takich jak postęp technologiczny i rozwój sztucznej inteligencji, które mogą wpłynąć na prywatność i wolność ludzi. Konieczne jest zapewnienie, że ​​rozwój technologiczny nie będzie naruszał podstawowych praw człowieka i wolności podstawowych.

Podsumowując, Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności jest jednym z najważniejszych dokumentów w dziedzinie ochrony praw człowieka i wolności podstawowych na świecie. Jednak wciąż pozostaje wiele wyzwań i problemów do rozwiązania w tej dziedzinie, a państwa i społeczeństwo muszą kontynuować prace nad zapewnieniem skutecznej ochrony tych praw.

Europejski Trybunał Praw Człowieka

5/5 - (5 votes)

Europejski Trybunał Praw Człowieka został powołany do życia na mocy art.19  europejskiej konwencji praw człowieka i podstawowych wolności z 4 listopada 1950 roku z inicjatywy Rady Europy. Przepisy dotyczące postępowania przed ETPC są zawarte w Regulaminie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, wydanym przez Zgromadzenie Plenarne Trybunału, który wszedł w życie 1 listopada 1998 roku.

Jego siedzibą jest Strasburg (Francja), ale jeżeli Trybunał uzna to za celowe to może podejmować czynności poza swoją siedzibą, na terytorium państwa członkowskiego Rady Europy. Z czasem organizacja Trybunału, z Komisją i dużą rolą Komitetu Ministrów Rady Europy, stała się zbyt skomplikowana i powolna. Początkowo strasburski system ochrony praw człowieka był zaprojektowany dla 10-12 państw. Po przystąpieniu nowych państw i w związku z coraz szybciej wzrastającą liczbą wnoszonych skarg (w 1985 zarejestrowano 596 skarg, a w roku 1998 – 5979, w 2001 – 13858), okres pomiędzy zarejestrowaniem sprawy a wydaniem orzeczenia przez Trybunał sięgał niejednokrotnie 7-8 lat, a nawet dłużej.

Konieczne więc stało się wprowadzenie zmian. „Z jednej strony zlikwidowano kompetencje w orzecznictwie Komitetu Ministrów – organu o charakterze politycznym, a z drugiej zlikwidowano Europejską Komisję Praw Człowieka ( Protokół nr 11), co uprościło postępowanie, gdyż kompetencje zogniskowano w jednym organie sądowym – Europejskim Trybunale Praw Człowieka”[1]. Przytoczony powyżej Protokół nr 11 został podpisany 11 maja 1994 roku, a wszedł on w życie 1 listopada 1998 roku.

Struktura Organizacyjna Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

Trybunał składa się z tylu sędziów ile państw podpisało Konwencję. Sędziowie są wybierani przez Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy spośród kandydatów przedstawionych przez państwa. Każde państwo członkowskie może przedstawić 3 kandydatów, przy czym co najmniej 2 musi być jego obywatelami. Nie ma jednak zakazu żeby w Trybunale zasiadało kilku sędziów tej samej narodowości. Sędzią z Polski jest obecnie prof. Jerzy Makarczyk, a kandydatami na nową kadencję są: Lech Garlicki, Cezary Mik oraz Marek Antoni Nowicki.

Kadencja sędziów wynosi 6 lat. Dążąc do odnowienia połowy składu co 3 lata, Zgromadzenie Parlamentarne może zmienić długość kadencji sędziów (nie może ona jednak być krótsza niż 3 lata i dłuższa niż 9 lat). Sędziowie zasiadają w Trybunale we własnym imieniu oraz są niezawiśli. „Żadnego sędziego nie można odwołać z urzędu, chyba że pozostali sędziowie na posiedzeniu plenarnym zdecydują większością dwóch trzecich głosów urzędujących sędziów wybranych, że sędzia ten nie spełnia wymaganych warunków”[2]. Sędziowie, w czasie pełnienia swoich funkcji, mają prawo do przywilejów i immunitetów przewidzianych w artykule 40 Statutu Rady Europy i w porozumieniach zawartych na jego podstawie.

Trybunał jest podzielony na Sekcje (Konwencja nazywa je Izbami tworzonymi na czas określony). Sekcje, w liczbie co najmniej – czterech tworzone są przez zgromadzenie plenarne Trybunału na okres 3 lat. Każdy sędzia jest członkiem jednej z Sekcji. Skład Sekcji powinien być zrównoważony geograficznie jak również pod względem płci i powinien odzwierciedlać różne systemy prawne.

Wewnątrz Sekcji są tworzone Komitety i Izby. Komitety tworzy się na okres 12 miesięcy, składają się one z 3 sędziów, których zadaniem jest wstępne rozpatrywanie skarg. W Izbach zasiada po 7 sędziów i są one tworzone dla rozpatrzenia konkretnej sprawy. W Izbie zasiada zawsze Prezes Sekcji i sędzia powołany z ramienia zainteresowanej strony (w przypadku skarg międzypaństwowych będą to: sędzia z ramienia państwa skarżącego i pozwanego).

Wielką Izbę powołuje się w składzie 17 sędziów i 3 zastępców na okres 3 lat. W jej skład  wchodzą: Prezes i Wiceprezesi Trybunału oraz Prezesi Sekcji. Resztę składu wybiera zgromadzenie plenarne Trybunału, dzieląc sędziów na 2 grupy, które zamieniają się co 9 miesięcy. Skład tych grup jest ustalany przez zgromadzenie plenarne Trybunału, w taki sposób aby był on zrównoważony geograficznie i odzwierciedlał różne systemy prawne.

Trybunał stał się po reformie organem stałym (obraduje każdego tygodnia we wtorki). Spełnia taż funkcję dawnej Komisji, czyli gromadzi i bada fakty związane ze zgłoszoną skargą.

[1] A. Redelbach, Prawa naturalne-prawa człowieka-wymiar sprawiedliwości. Polacy wobec Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Toruń 2000 r., s. 375

[2] Regulamin EuropejskiegoTrybunału Praw Człowieka, 4 listopada 1998 r., art. 7

Struktura organizacyjna Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości

5/5 - (4 votes)

podrozdział pracy magisterskiej

Trybunał jest organem kolegialnym, złożonym obecnie, zgodnie z art. 221 ust. 1 i art. 222 ust. 1 TWE z 15 sędziów, których wspiera 8 Rzeczników Generalnych (Adwokatów). W praktyce tzw. duże państwa członkowskie mają swojego Rzecznika. Pozostałe posady dzielone są między mniejszych członków Unii, którzy mogą desygnować swoich członków wedle zasady rotacji alfabetycznej.

Traktat Nicejski uzgodniony w grudniu 2000 r. ustala zaś, że ETS będzie składał się z grona sędziów, z których każdy będzie pochodził z innego państwa członkowskiego, oraz 8 wspomagających ich Adwokatów Generalnych.

Jest to organ niezależny, zarówno od państw członkowskich, jak pozostałych instytucji i organów Wspólnotowych. Działa on w imieniu Wspólnot Europejskich i w interesie poszanowania prawa wspólnotowego. Ani Sędziowie, ani Rzecznicy nie są reprezentantami państw, chociaż z pewnością reprezentują oni różne systemy prawa krajowego. TS jest organem ponadnarodowym. Formalnie jest to organ niekadencyjny, jego członkowie zaś mają mandat ograniczony temporalnie, jest to 6 lat. Co 3 lata następuje częściowe odnowienie składu sędziowskiego, obejmujące na zmianę 8 albo 7 sędziów. Również co 3 lata ma miejsce odnowienie składu rzeczników generalnych obejmujące 5 albo 4 Rzeczników.

„Traktat określił warunki, jakie muszą spełniać członkowie ETS. Sędziowie i rzecznicy generalni wybierani są spośród osób dających gwarancje całkowitej niezależności. Muszą posiadać w państwie członkowskim ich pochodzenia kwalifikacje wymagane od kandydatów na najwyższe stanowiska w sądownictwie lub być uznanymi specjalistami w dziedzinie prawa. Przed objęciem swej funkcji składają publicznie przysięgę. W ten sposób zobowiązują się wykonywać swoją funkcję całkowicie niezależnie, zgodnie z posiadaną wiedzą i sumieniem, a także zachowywać tajemnicę służbową”[1].

Sędziów Trybunału obowiązuje  zasada niepołączalności stanowisk w tym samym zakresie  co członków Komisji Europejskiej. Immunitet członków ETS ma charakter ogólny i jest szerszy od immunitetu przysługującego innym funkcjonariuszom wspólnotowym. Może on być uchylony uchwałą Trybunału, podjętą na sesji plenarnej – tylko w wyniku jednomyślnej decyzji pozostałego składu orzekającego, stwierdzającej, że dany sędzia przestał spełniać wymagane warunki lub nie wywiązuje się ze swoich obowiązków. W przypadku przedwczesnego zwolnienia się miejsca w Europejskim Trybunale Sprawiedliwości na pozostały czas kadencji mianuje się następcę.

„Status prawny Rzeczników Generalnych jest taki sam jak sędziów ETS. Rzecznik przypomina sędziego śledczego, ponieważ jego zadaniem jest przygotowanie w danej sprawie wniosku właściwego w postępowaniu procesowym i nieprocesowym. Wniosek Rzecznika uwzględnia ustalony stan faktyczny, ocenę dowodów, prawniczy wywód i stanowisko co do rozstrzygnięcia sprawy”[2].

Po ukonstytuowaniu się Trybunału sędziowie wybierają spośród siebie Przewodniczącxego. Wyboru dokonuje się bezwzględną większością głosów w głosowaniu tajnym. Kadencja wybranego trwa 3 latai pokrywa się z momentem częściowego odnowienia składu. Zadania Przewodniczącego dzielą się na dwie grupy. „Pierwsza z nich jest prowadzenie spraw sądowych, drugą zaś zajmowanie się innymi sprawami związanymi z administrowaniem. W ramach tej pierwszej kategorii art. 8 nadaje Prezydentowi kompetencje do przewodniczenia w rozprawach (hearings) i obradach (deliberations) Trybunału”[3]. Część druga owego przepisu mówi o sprawowaniu przez Przewodniczącego tzw.: policji sądowej, czyli odpowiedzialne zarządzanie rozprawą.

ETS mianuje swojego Sekretarza i określa jego statut. Wyboru Sekretarza dokonuje się na tych samych zasadach co Przewodniczącego. Stanowisko Sekretarza jest obsadzane w drodze wyboru spośród kandydatów, którzy zgłosili się w tym celu, na okres 6 lat z możliwością reelekcji. Zastępstwo Sekretarza ma miejsce, gdy czasowo lub stale (wakat) nie może wykonywać swoich obowiązków. W tym celu ETS może mianować jednego lub więcej zastępców. Sekretarz ma obowiązek uczestniczenia w posiedzeniach ETS i izb. Czuwa nad poprawnym wniesieniem skargi, sporządza rejestr czynności sądowych, odpowiada za terminowe dostarczenie pism procesowych, podpisuje oryginał orzeczenia i deponuje go w kancelarii, dostarczając stronom uwierzytelnione podpisy wyroku. Odpowiada za pieczęć i archiwum ETS. Sekretarz stwierdza autentyczność każdego dokumentu, jest również odpowiedzialny za przesyłanie i czuwanie nad dokumentami procesowymi oraz za ich doręczenie. Czuwa także nad pieczęciami Trybunału, odpowiada za protokoły oraz za publikacje ETS. Sekretarz kieruje również, pod kontrolą Prezesa, administracją ETS, zarządza finansami i kieruje księgowością.

Europejski Trybunał Sprawiedliwości jest organem stałym, obradującym na sesjach. Ponadto poza składem plenarnym Trybunał powołuje co roku izby trzy- i pięcioosobowe. Postępowanie w izbach może mieć na celu podejmowanie określonych czynności przygotowawczych albo rozstrzyganie określonych kategorii spraw zgodnie z przepisami szczególnymi. ETS obraduje także w tzw. „małym składzie plenarnym”, złożonym z połowy sędziów. O zakwalifikowaniu sprawy na sesję plenarną decydują – kryteria merytoryczne, a więc złożoność sprawy lub jej precedensowość oraz kryteria polityczne – tj. skargi państw kierowane przeciwko instytucjom Wspólnoty. Podczas sesji plenarnej ETS wymagane quorum wynosi 7 sędziów, a w przypadku braku quorum Przewodniczący odracza sprawę do czasu osiągnięcia quorum. Izba może być złożona z 3 do 5 sędziów.

[1] Z. Brodecki, Prawo europejskiej integracji, Warszawa 2000, s. 60

[2] ibidem, s. 61

[3] Wymiar sprawiedliwości Unii Europejskiej. Wybrane zagadnienia, red. M. Perkowski, Warszawa 2003r., s.81